Zapalenie jądra to stan zapalny obejmujący jedno lub oba jądra. Może mieć podłoże wirusowe, bakteryjne lub być związane z szerzeniem się infekcji z innych części układu moczowo-płciowego. Często występuje razem z zapaleniem najądrza, czyli struktury znajdującej się przy jądrze i odpowiadającej m.in. za transport plemników. W takiej sytuacji mówi się o zapaleniu jądra i najądrza.
Objawów zapalenia jądra nie należy bagatelizować. Ból, obrzęk lub powiększenie jądra wymagają pilnej konsultacji lekarskiej, ponieważ podobne dolegliwości mogą występować także w innych stanach, w tym przy skręcie jądra, który jest nagłym stanem urologicznym i wymaga szybkiej interwencji.
Przyczyny zapalenia jądra
Zapalenie jądra może mieć różne przyczyny. U części pacjentów rozwija się w przebiegu infekcji wirusowej, np. świnki. Świnkowe zapalenie jądra najczęściej dotyczy chłopców po okresie dojrzewania i dorosłych mężczyzn. Może pojawić się kilka dni po wystąpieniu objawów świnki.
Inną częstą przyczyną są infekcje bakteryjne. Mogą być związane z zakażeniem układu moczowego, zapaleniem prostaty lub zapaleniem najądrza. U młodszych, aktywnych seksualnie mężczyzn przyczyną zapalenia najądrza i jądra bywają zakażenia przenoszone drogą płciową, takie jak chlamydia lub rzeżączka. U mężczyzn po 35. roku życia częstszą przyczyną są zakażenia układu moczowego.
Ryzyko zapalenia jądra może być większe u osób z nawracającymi infekcjami układu moczowego, zaburzeniami odpływu moczu, przerostem prostaty, po zabiegach urologicznych, po cewnikowaniu pęcherza lub przy braku szczepienia przeciw śwince. Znaczenie mogą mieć także kontakty seksualne bez zabezpieczenia, szczególnie przy częstej zmianie partnerów.
Objawy zapalenia jądra
Objawy zapalenia jądra zwykle pojawiają się nagle lub narastają w krótkim czasie. Najczęściej dotyczą jednej strony, choć stan zapalny może objąć również oba jądra. Dolegliwości mogą być łagodne, umiarkowane albo bardzo nasilone.
Do typowych objawów należą:
- ból jądra lub moszny,
- obrzęk i powiększenie jądra,
- zaczerwienienie lub ocieplenie skóry moszny,
- tkliwość jądra przy dotyku,
- ból promieniujący do pachwiny, podbrzusza lub krocza,
- gorączka i dreszcze,
- uczucie ogólnego rozbicia,
- ból lub pieczenie podczas oddawania moczu,
- częstsze oddawanie moczu,
- wydzielina z cewki moczowej,
- ból podczas wytrysku,
- krew w nasieniu.
Diagnostyka zapalenia jądra
Rozpoznanie zapalenia jądra opiera się na rozmowie z pacjentem, badaniu fizykalnym oraz badaniach dodatkowych. Lekarz pyta o czas trwania bólu, jego nasilenie, objawy ze strony układu moczowego, gorączkę, przebyte infekcje, kontakty seksualne, urazy, zabiegi urologiczne oraz wcześniejsze choroby.
W diagnostyce mogą być wykorzystane:
- badanie fizykalne moszny i jąder,
- badanie ogólne moczu,
- posiew moczu,
- badania w kierunku zakażeń przenoszonych drogą płciową,
- morfologia i parametry stanu zapalnego,
- USG moszny z oceną przepływu krwi,
- dodatkowe badania urologiczne, jeśli lekarz podejrzewa inną przyczynę dolegliwości.
USG moszny jest szczególnie pomocne, ponieważ pozwala ocenić jądro, najądrze, obecność płynu, ropnia, zmian ogniskowych oraz przepływ krwi. Badanie może również pomóc w różnicowaniu zapalenia ze skrętem jądra.
Leczenie zapalenia jądra
Leczenie zapalenia jądra zależy od przyczyny choroby. Jeśli stan zapalny ma podłoże bakteryjne, podstawą leczenia są antybiotyki dobrane przez lekarza. W przypadku podejrzenia zakażenia przenoszonego drogą płciową leczenie może obejmować również partnerkę lub partnera seksualnego, aby zmniejszyć ryzyko ponownego zakażenia. Ważne jest przyjęcie całego zaleconego cyklu antybiotykoterapii, nawet jeśli objawy ustąpią wcześniej.
W zapaleniu wirusowym, np. związanym ze świnką, antybiotyki nie są skuteczne, ponieważ nie działają na wirusy. Leczenie ma wtedy zwykle charakter objawowy i obejmuje odpoczynek, leki przeciwbólowe i przeciwzapalne zalecone przez lekarza, odpowiednie nawodnienie oraz łagodzenie obrzęku i bólu.
W niektórych przypadkach, szczególnie przy nasilonych objawach, wysokiej gorączce, podejrzeniu ropnia, braku poprawy po leczeniu lub wątpliwościach diagnostycznych, konieczna może być pilna ocena urologiczna albo leczenie szpitalne. Rzadko potrzebna jest interwencja zabiegowa, np. gdy rozwinie się ropień lub inne powikłanie.
